Nederland heeft door de jaren heen meerdere flinke hittegolven meegemaakt. Sommige duurden net lang genoeg om officieel een hittegolf te heten, andere hielden wekenlang aan en lieten een blijvende indruk achter. Maar welke was de langste ooit? En wat maakte die periodes zo bijzonder? Dit zijn de drie langste hittegolven in de Nederlandse geschiedenis.
Wanneer is er officieel sprake van een hittegolf?
Het KNMI hanteert een vaste definitie. Er is sprake van een hittegolf als het in De Bilt minimaal vijf dagen achter elkaar 25 graden of warmer is geweest, waarvan ten minste drie dagen boven de 30 graden. Hittegolven kunnen regionaal eerder beginnen en langer duren dan nationaal, omdat het in het zuiden en oosten van het land doorgaans warmer is dan in De Bilt.
1. Hittegolf 1975: de langste ooit, 18 dagen
De langste officieel gemeten hittegolf in Nederland begon op 29 juli 1975 en eindigde pas op 15 augustus. Achttien dagen lang bleef de temperatuur in De Bilt boven de 25 graden, waarvan zes dagen tropisch. Zo lang had Nederland het nog niet eerder meegemaakt. De vorige vergelijkbare periode dateerde uit 1950, waardoor het land nauwelijks voorbereid was op wat er kwam.
De gevolgen waren direct voelbaar. Treinen vielen stil doordat metaal uitzette door de hitte. Bij de spoorbrug van Maassluis weigerde de brug te sluiten doordat het metaal te heet was geworden. Zo'n 700 badgasten zaten vast en moesten via de verkeersbrug oversteken om verder te kunnen reizen. Op meerdere plekken in het land begon het asfalt te smelten. Strandpaviljoens raakten door hun frisdrank heen. Het Nederlands Dagblad meldde op 6 augustus dat uitbaters alleen nog bier en cola konden aanbieden.
2. Hittegolf 1976: een dag korter, maar een stuk heter, 17 dagen
Een jaar later, op 23 juni 1976, begon een nieuwe hittegolf. Hij duurde zeventien dagen en eindigde op 9 juli. Daarmee was hij slechts één dag korter dan die van 1975. In intensiteit was 1976 echter zwaarder. Maar liefst tien dagen werd de tropische grens van 30 graden overschreden. Dat record staat nog altijd. De warmste dag bereikte 34,9 graden in De Bilt. Ook het neerslagtekort dat die zomer ontstond, is nog altijd het grootste dat ooit in de Nederlandse meetreeks is geregistreerd.
Een van de meest opvallende gebeurtenissen was de TT van Assen. De motorrace viel midden in de hittegolf. Motoren oververhitten en begaven het tijdens de race. Zijspancoureur Hermann Schmidt won zijn onderdeel, maar rolde na de finish oververhit uit zijn combinatie en kreeg ter plekke een hartstilstand. Ook de natuur leed zichtbaar. Vissen stierven in te warme rivieren, vlindereitjes droogden uit en boeren kwamen in de problemen door de aanhoudende droogte. Bierproducenten deden goede zaken, maar liepen tegen een bierflessentekort aan doordat mensen lege flesjes te lang thuis hielden of elders lieten staan.
3. Hittegolf 2006: de Vierdaagse afgeblazen, 16 dagen
De hittegolf van 2006 duurde van 15 tot en met 30 juli, zestien dagen. Hij staat niet alleen bekend om zijn lengte, maar ook om de impact op een groot nationaal evenement. De Nijmeegse Vierdaagse viel midden in de hittegolf. Twee wandelaars liepen zo'n ernstige zonnesteek op dat ze aan de gevolgen stierven. De organisatie besloot daarop de rest van de wandelvierdaagse te staken. Het was de eerste keer in de geschiedenis van het evenement dat dit gebeurde.
De gevolgen reikten verder dan de wandelroutes. Ook in Nederland overleed een bovengemiddeld aantal mensen door de hitte. De impact was zo groot dat de Europese Unie de hittegolf van 2006 in Nederland en België officieel tot natuurramp verklaarde.
Hittegolven worden vaker en heviger
Kijkend naar de cijfers van het KNMI is een duidelijke trend zichtbaar. De langste en zwaarste hittegolven in Nederland hebben zich bijna allemaal voorgedaan na 1990. Hittegolven komen vaker voor dan in de vorige eeuw en de temperaturen liggen gemiddeld hoger. De kans op extreme hitte is inmiddels zo'n drie keer groter dan aan het begin van de twintigste eeuw. Klimaatverandering speelt hierin een grote rol. Of de records van 1975 en 1976 ooit nog sneuvelen, is een kwestie van tijd.
Foto door Stefan Maritz.
Bronnen: KNMI, National Geographic Nederland, IsGeschiedenis.nl en Weerverteller.
