Op drukke vaarwegen en open water wil je weten welke schepen er om je heen varen, hoe snel ze gaan en in welke richting. AIS maakt dat mogelijk. Het systeem zendt automatisch informatie uit over je schip en ontvangt diezelfde informatie van andere schepen in de buurt. In dit artikel leggen we uit wat AIS is, hoe het werkt en wanneer het verplicht is.
Wat is AIS?
AIS staat voor Automatic Identification System, in het Nederlands automatisch identificatiesysteem. Het is een systeem gebaseerd op transpondertechnologie dat de veiligheid op het water vergroot. Schepen kunnen elkaar via AIS zien, ook als ze nog niet zichtbaar zijn met het blote oog. Het systeem werd in 2003 ingevoerd voor de zeevaart en werd later ook op de binnenwateren verplicht gesteld.
Hoe werkt AIS?
Een AIS-systeem bestaat uit twee onderdelen: een transponder en een ontvanger. De transponder zendt automatisch en met vaste tussenpozen een signaal uit via VHF-frequenties. Dat signaal wordt opgepikt door AIS-ontvangers. De ontvanger verwerkt de signalen van alle andere schepen in de omgeving en toont die op een scherm.
Het bereik van AIS is gemiddeld 30 tot 40 kilometer. Walstations kunnen AIS-signalen ook ontvangen en doorgeven aan verkeersposten, zodat de scheepvaart ook aan de wal gevolgd kan worden.
Welke informatie zendt AIS uit?
Een AIS-transponder zendt de volgende informatie uit:
- Naam van het schip
- Type vaartuig
- Positie (via GPS)
- Koers
- Snelheid
- MMSI-nummer (Maritime Mobile Service Identity, een uniek identificatienummer)
- Radioroepnaam
Andere schepen in de buurt ontvangen dezelfde soort informatie die jij ook uitzendt. Die informatie kun je uitlezen op een plotter, een radarscherm of via navigatiesoftware op een laptop of tablet.
Klasse A en klasse B
Er zijn twee soorten AIS-transponders voor de scheepvaart.
AIS klasse A
Klasse A is bedoeld voor zeeschepen die onder de internationale SOLAS-regelgeving vallen. Deze transponders hebben een groter zendvermogen en meer functionaliteit.
AIS klasse B
Klasse B is bedoeld voor de pleziervaart. Deze versie is compacter, goedkoper en heeft een beperkter zendvermogen. Op drukke vaarwegen kunnen walstations de signalen van klasse B-transponders achterstellen bij die van klasse A, zodat de beroepsvaart altijd prioriteit heeft. Voor de binnenvaart bestaat ook Inland-AIS, een aanvulling op het bestaande verkeersmanagement van verkeersposten.
Wanneer is AIS verplicht?
Sinds 1 januari 2016 is AIS verplicht op alle Nederlandse vaarwegen waar het Binnenvaartpolitiereglement (BPR) van kracht is. De verplichting geldt voor de beroepsvaart en voor recreatievaartuigen langer dan 20 meter, of met een blokfactor groter dan 100 kubieke meter.
Voor recreatievaarders met een schip korter dan 20 meter is AIS niet verplicht. Wil je in Nederland AIS-apparatuur gebruiken, dan heb je minimaal een marifoonbasiscertificaat nodig. De apparatuur moet worden aangemeld bij het Agentschap Telecom.
Is AIS nuttig voor recreatievaarders?
Ook als je niet verplicht bent een AIS-transponder te voeren, kan het systeem nuttig zijn. Op druk bevaren vaarwegen zoals de grote rivieren en het IJsselmeer is het een grote meerwaarde om grote schepen vroegtijdig te zien naderen. Met een ontvanger kun je andere schepen zien zonder dat zij jou zien. Met een volledige transponder ben jij ook zichtbaar voor anderen. Als je gebruik wilt maken van AIS, dan is een transponder vaak de veiligste optie zodat andere schepen jou ook kunnen zien.
Zeker op vaarwegen met veel beroepsvaart of bij beperkt zicht is AIS een waardevolle aanvulling op je navigatie. Het geeft je meer tijd om te reageren en gevaarlijke situaties te voorkomen.
AIS online volgen
Je hoeft geen AIS-transponder aan boord te hebben om het systeem te gebruiken. Via websites zoals marinetraffic.com kun je in real-time zien welke schepen er op het water zijn, hun naam, koers en snelheid. Dat is handig bij het plannen van een route, maar ook gewoon interessant om te zien welke schepen er bij jou in de buurt varen.
Houd er wel rekening mee dat niet alle scheepvaart zichtbaar is op dit soort platforms. Kleine vaartuigen en recreatievaartuigen zonder transponder zijn niet te zien.
